نام كتاب :شب روز اول و صبح روز هفتم
نويسنده :احمد رضا احمدي
تصويرگر :محمد رضا لواساني
انتشارات :كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان
چاپ اول :1385
شايد بتوان گفت وقتي كتاب داستان را براي بار اول مي خوانيم ، نخستين اصل ،لذت بردن از داستان باشد و جنبه سرگرم كنندگي آن .تفكر در باره ابعاد مختلف داستان مثل: موضوع ،پيام ،زبان و ديگرعناصر داستاني و ،تلاش براي كشف لايه هاي پنهان كارو رسيدن به نكته هاي ژرف تر تقريبا در دوباره خواني داستان ميسر تر است .
در ادبيات كودك و نوجوان ،هرگونه بحث ،نقد و بررسي كتاب ،دقيقا با رويكرد به مخاطب، صورت مي پذيرد .چرا كه هر اثر ادبي در اين حوزه با توجه به سطح رشد عقلاني ،تفكر ،استدلال ،منطق ،نيازها ،علايق و زبان آموزي و دايره واژگاني مخاطب نوشته مي شود و اين مخاطب ماست كه بايستي با توجه به گروه سني و سطح رشد و توانمندي خويش با كتاب ارتباط برقرار نمايد.البته دراين ميان ما تفاوت هاي رشدي مختلفي را داريم . هميشه استثناء وجود دارد؛ممكن است مخاطب نسبت به گروه سني خويش ازرشد عقلاني و تجربيات مطالعاتي بالاتري برخوردار باشد .
از ويژگي هاي كتابهاي ايشان مي توان به اين نكات كلي اشاره كرد:
- توجه به مخاطبين خاص – در عين داشتن پيام وحرف براي مخاطبين عام
- استفاده از زبان نمادين در آثار.مفاهيم عميق فلسفي و پايه اي كه به سادگي در يافت نمي شوند.
- لايه لايه بودن كتابهاو داشتن لايه هاي عميق و تفكر بر انگيز كه درخوانش هاي دوباره كتاب مي شود به آن رسيد.
- داشتن زبان خاص كه تحت تاثيرشخصيت شعري نويسنده به شعر پهلو مي زند– همراه است با تكراراصوات، واژه ها، جملات و نيزارائه تصاوير شاعرانه و خيال انگيز.حسي و عاطفي و خيال انگيزبودن آثار در عين پروراندن مفهوم و يا مفاهيم بلند و پايه اي امري مشهود است.اين زبان در عين سادگي گاهي به نوعي سهل است و ممتنع و به شعر نزديك مي شود. قالب رايج زبان كتابهاي داستان و قصه رايج را مي شكندو به نوعي سبك خاص نويسنده تبديل مي شود.
- استفاده از رنگ به عنوان يك عنصر مهم در القاي مفهوم ؛گاهي تبديل آن به يك نماد تا هماهنگ با فضاسازي هاي حسي و تخيلي نويسنده به انتقال روشن تر مفهوم بينجامد.
- تكرار برخي شخصيت ها و اشكال هندسي در تصوير گري
- استفاده از عدد هفت با توجه به اهميت و مفهوم اين عدد در فرهنگ و ادبيات ما، در آثار آقاي احمدي نيز به عنوان نشانه اي مهم و نمادين كاربرد مي يابد.
- كتابهاي آقاي احمدي حرف و پيام و صحبت بسيار دارد. جاي تامل و دوباره خواني ،انديشيدن ،بحث و گفتگو بسيار است ؛ براي رسيدن به دريافتهاي تازه ترتعامل دوسويه اي لازم است؛ تعاملي فعال همراه با تلاش براي كشف .
- بچه ها معمولا كمتر به سراغ آثار ايشان مي روند.مي تواند دلايل متفاوتي داشته باشد .شايد عوامل فوق تماما و يا در مواردي بعضا در اين قضيه دخيل باشند.اما وقتي كتابهاي ايشان معرفي و خوانده مي شود به مواردي مثل :متفاوت بودن كتابها ،لذت بردن از آن ،تمايل به دو باره خواني كتاب و...اشاره دارند.
- كتابها نكات مختلفي دارند در هر بار خواندن نمي شود به همه آنها رسيد و يا به آنها پرداخت .برخي از مفاهيم از ژرفناي فلسفي عميقي برخوردارنددر كتاب" شب روز اول و صبح روز هفتم" مثلا غرق شدن ماهي ها در رنگها ؛سرازير شدن رنگها در جويهاي قديمي ؛پرواز ماهي ها به آسمان و بازگشت دو باره آنها به استخر .معمولا خواننده عادي قادر به دريافت تمام اين مفاهيم نيست .
در ارتباط با كتاب شب روز اول و صبح روز هفتم نيز تمام اين موارد قابل طرح و بحث است.اينكه بچه ها ي گروه سني د چه ميزان با كتاب ارتباط برقرار مي نمايند و از آن استقبال مي نمايند .ميزان امانت كتاب چه قدر است .آيا بچه ها اين كتاب را به دوستان خويش توصيه مي نمايند؟آيااين كتاب از زمره كتابهايي است كه نياز به معرفي دارد ؟آيا لازم است هنگام خواندن كتاب مربي در كنار عضو حضور داشته باشد؟
بچه ها در خوانش نخست به چه سطحي از دريافت مي رسند؟چند درصد از مخاطبين ما به كتاب دوباره و دوباره مراجعه مي نمايند و مايل به خواندن ،انديشيدن وكشف لايه هاي پنهاني و عميق تر كار هستند؟ آيا به لذت بردن و سرگرم شدن در برخورد نخست با كتاب مي رسند و يا نه با كتاب سخت ارتباط برقرار مي نمايند؟
- آياتكرار جملات ورنگهاو طرح ها براي بچه ها زيبا و موثر است ومي تواند به عنوان يك روش تازه در ادبيات داستاني نوجوانان راهگشا و موثرباشدو يا نه در مواردي خواننده هشيار و كم صبر را خسته و شايد گريزان نمايد؟ كفه كار به كدام جهت سنگيني مي نمايد؟
در كتاب "شب روز اول و صبح روز هفتم "شايد پيام اصلي داستان همين باشد كه ماهي ها مي گويند:"استخر قديمي ،خانه هميشگي ماست.ما از اين خانه جدا نمي شويم .اگراز اين خانه رها شويم خواهيم مرد." ماهيها دچار از خود بيگانگي و بحران هويت نمي شوند و مايل به جدايي از اصل و هويت خويش نيستند.
تناسب فضا سازي و صحنه پردازي با موضوع و حس و انديشه جاري در اثرچقدر است ؟داستان در فضايي قديمي اتفاق مي افتد ؛خانه اي قديمي و استخري قديمي كه نقاشان مي خواهند اتاقهايش را رنگ نمايند. به موازات آن دارد اتفاقي مي افتد؛ درون استخرقديمي .هرشب نقاشان قلم مو هاي رنگي شان را در استخر مي شويند وهرشب يكي از ماهيان به رنگي در مي آيد .آن ماهي ابتدادچار غرور مي شود. با وعده و وعيد مي خواهد ماهيان ديگر را به خود همراه كند و از استخر قديمي دور نمايدوچون به مقصود نمي رسند، تهديد مي كنند اما جواب همه ماهيان يكي ست :"استخر قديمي، خانه هميشگي ماست ما از اين خانه جدا نمي شويم ."لازم است شما هم به اصل خود برگرديد - دنياي يكرنگي –واگرنه تنها مي مانيد و چنين هم مي شود ماهي ها يي كه دچار رنگها و فريب و خود باختگي مي شوند تنها مي مانند آنهم در كف استخر در ميان خس وخاشاك قديمي.
رنگها شايد با توجه به رنگهاي رنگين كمان در نهايت به سپيدي مي رسند .سپيد تركيب همه رنگهاست .اشاره به همان پيام دارد و اينكه در نهايت اشاره به يكرنگي و خلوص و فطرت پاك انسانها دارد كه همان رنگ سپيد ا ست .
ازدحام رنگها و تصويرها در نهايت به رنگ سپيد مي انجامد .درست مثل آنكه با بارش باران و شسته شدن رنگها فضايي ايجاد شود صاف براي آنكه احساس هوايي بخورد و رها شود در هوايي به زيبايي باران !
مرضيه قاسمي
نقد وبررسی کتاب سه گلدان اثر احمد رضا احمدی ,
طراح گرافیک : کورش پارسا نژاد , تصویر گر : نازلی تحویلی
خلاصه کتاب :
این کتاب شامل سه داستان با نام سه گلدان است که در هر داستان یکی از گلدانهای لادن و نرگس و شمعدانی دارای ماجراهای متفاوتی در رابطه با جنگ می شوند ودرطول هر داستان از این گلدانها صدا و نواهای متفاوت اما مرتبط با هم به گوش می رسد و در پایان شخصیتهای هر سه داستان به همراه گلدانها به هم می رسند و سرنوشت واحدی پیدا می کنند .
نقد محتوایی کتاب سه گلدان :
(اين موارد مي تواند در جلسه بحث كتاب به شيوه اي خلاق توسط مربي و يا اعضا مطرح شود.)
نقاط قوت محتوای داستان :
در این کتاب نویسنده سعی کرده است تا بوسیله سه داستان مختلف سه خانواده ای را که به نحوی با جنگ مربوط بوده اند را به گونه ای متفاوت به تصویر بکشد و در واقع موضوع جنگ را که یک موضوع زمخت و نازیبایی است با گل و گلدان که نماد زیبایی و طراوت هستند تلطیف کند تا مخاطب را به خواندن داستان تشویق نماید که البته تلفیق هنر زیبایی چون موسیقی و آفریده زیبایی چون گل با موضوع جنگ ( که بوجود آورده آن نوع بشر است ) کار آسانی نیست و همین امر باعث شده که این کتاب از سایر منابع مشابه که به موضوع جنگ پرداخته اند متمایز گردد.
ویژگی دیگر این کتاب اینست که هر کدام از این داستانها در موقعیتی متفاوت اما مرتبط با موضوع جنگ اتفاق می افتد مثلا در داستان گلدان لادن موضوع قهوه خانه ای است که بر سراه سربازانی که جنگ می رودند و کسانی که از شهر های جنگ زده به جاهای دیگر منتقل می شوند قرار دارد , در داستان دوم گلدان نرگس از زاویه دیگری دوران جنگ را به تصویر می کشد بدین صورت که گلدان نرگس داستان خانواده ای است که پدر خانواده در جنگ زخمی شده و اینک در بیمارستان شهر خودش بستری شده و دخترش هر روز به عیادت پدر می رود, در داستان سوم گلدان شمعدانی ماجرا فرق می کند اینبار نویسنده خواسته موضوع را به درون منطقه جنگی بکشاند , گلدان شمعدانی ماجرای خانواده ای است که در مناطق جنگ زده زندگی می کند و صدای آژیر و بمباران هوایی مدام به گوش می رسد . همانطور که می بینیم هر کدام از این داستانها به گونه ای با جنگ در ارتباطند .
ویژگی قابل توجه دیگر این کتاب موضوع گلدانها است که نام کتاب هم برگرفته از آن است که البته نمی توان از عنوان کتاب پی به محتوای آن برد اما خواننده پس از خواندن کامل کتاب و مواجه شدن با هنر نویسنده در پیوند دادن این دو موضوع کاملا متفاوت , یک ارتباط عمیق بین گلدانها و موضوع سه داستان برقرار می کند و این گلدانها در واقع نقطه اشتراک سه داستان است که آنها را به هم مرتبط میکند .
ویژگی دیگری که در این کتاب توجه هر خواننده ای را به خود جلب می کند نواها و آهنگهایی است که در طول سه داستان از گلدانها به گوش می رسد که در واقع نسبت دادن این آهنگها و نواها به گلدانها جنبه خیالی و انتزاعی دارد اما جالب اینجاست که نواها و آهنگهایی که از آنها به گوش می رسد مانند سرود وداع سربازان و یا لالایی مادر و گریه بچه و ... موضوع جنگ را نیز تداعی می کند .و در پایان کتاب هم که هر سه گلدان آهنگ یکسانی را با صدای سازهای مختلف ایرانی (سه تار,سنتور,فلوت) می نوازند و به وحدت می رسند قوه انتزاعی نوجوان را تقویت نموده و چنین پایان بندی برای وی خوشایند است .
وجه تمایز دیگر کتاب اینست که نویسنده در پایان بندی خود هر سه داستان را به یک نقطه می رساند و جدای از این در بین هر سه داستان مشترکاتی وجود دارد (مانند گلدان , عکاس سفید پوش و صدایی که از گلدان شنیده می شود) که با عث می شود نویسنده بتواند براحتی سه داستان را به یک پایان رویایی و رومانتیک برساند .
یک ویژگی جالب دیگر این کتاب اینست که در هر سه داستان پایان سرنوشت شخصیتهای داستان توسط نویسنده مشخص نشده است با توجه به زیرکی نوسنده نوجوان می تواند برای هر کدام از این داستانها پایانهای مختلفی در نظر بگیرد و از شیوه معمول کتابهای داستان تبعیت نشده است (که پایانی خوشایند و خوب داشته باشد یا پایانی غم انگیز و تراژدی). شاید هدف نویسنده از این کاراین بوده که خواننده فقط معطوف به همین سه داستان نشود چه بسا کسانی که پدرانشان در جنگ زخمی شده و شهید شده یا نجات پیدا کرده و شاید هم جانباز شده باشند و هر کدام دچار سرنوشت متفاوتی از دیگری شده اند وچه بسیارند کسانی که به خاطر جنگ تحمیلی از دیار و خانه و کاشانه شان دور شده اند و پس از جنگ یا برگشته اند و با خرابه های منزلشان روبرو شده اند و یا اصلا به شهرشان باز نگشته اند و اینها همه پیامد های ناگوار پدیده ایست به نام جنگ .
ویژگی جالب توجه دیگر در این داستان وجود شخصیتی به نام عکاسی با لباسهای سفید در هر سه داستان است و همانطور که می دانیم رنگ سفید نماد صلح و دوستی است و عکس هم یادآور خاطرات تلخ و شیرین است که وجود این دو عنصر هم در این داستانها انسان را به فکر فرو می برد که چرا طمع برخی از انسانها صلح و دوستی راتبدیل به جنگ و دشمنی می کند در حالیکه از انسان فقط یک خاطره می ماند .
نقطه ضعف کتاب :
به نظر اینجانب با توجه به اینکه از حدود ده نفری از نوجوانان خواستم تا این کتاب را مطالعه نمایند به این موضوع رسیدم که نقطه شروع کتاب اگر قوی تر بود و جذاب تر می توانست خوانندگان بیشتری را به سوی خود جلب کند چرا که در بین افرادی که از آنها خواسته شد این کتاب را مطالعه کنند برخی از آنها در ابتدا عنوان کردند که کتابی خسته کننده است و حوصله خواندنش را ندارند اما کسانی که کتاب را تا انتها مطالعه کردند بسیار از خواندن آن لذت بردند .
نقد شیوه نگارش کتاب :
شیوه نگارش در این کتاب نثر ساده و مرسل است که از ویژگیهای بارز آن تکرار فعلها( مانند فعل بود) , استفاده از جملات کوتاه وساده است که این نوع سبک نگارش که به نثر ساده و مرسل می گویند بیشتر در دوره سامانیان معمول بوده است و در کتابهایی چون قابوسنامه وشمگیر , تاریخ بلعمی , تاریخ طبری و .... استفاده می شده است . این سبک نگارش بدلیل اینکه جملات ساده هستند و نیازی به توضیح و پاورقی ندارند برای این گروه سنی مناسب تراست .
همچنین در این کتاب از روزهای هفته بصورت متواتر استفاده شده است که ویژگی خاصی به آن داده است و نظر هر خواننده ای را به خود معطوف می کند و در بین هر سه داستان مشترک است .
نقد طرحهای گرافیکی و تصاویر کتاب :
طرحهای گرافیکی : خطوط اصلی طرحهای گرافیکی کتاب که در صفحه های متنی آن بکار رفته عینا همان خطوط اصلی تصاویر است که در صفحه بعد قرار دارد و کشف رابطه این دو برای نوجوانان جالب است اما این طرحها در برخی صفحات که تکرار نقطه چین آنها صفحه را شلوغ کرده است تمرکز خواننده را به هم می زند اما در هر حال کار جالبی است .
تصاویر : سبک خاص تصویر گر کتاب بسیار زیبا و جالب است و هماهنگی تصاویر با متن کتاب بسیار خوب به چشم می خورد و در این تصاویر از رنگهای پخته استفاده شده است که مورد علاقه گروه سنی نوجوان می باشد و یک ویژگی جالب دیگر اینست که تصاویر در صفحه متن نیامده و خواننده پس از خواندن متن به صفحه تصویر می رسد و بدلیل ارتباط آن با متن و سبک جالب تصویر گری آن روی تصویر هم کمی تمرکز می کند .
لقای رودی- مربی فرهنگی مرکز خواف
كتابهاي آقاي" احمدرضا احمدي "بخش قابل توجهي از كتابهاي كتابخانه هاي كانون را به خود اختصاص داده اند.از آن زمره عناوين موجود مي توان به كتابهاي:"هفت روز هفته دارم"،"همه آن قايق هاي كاغذي"،"سه گلدان "،رنگين كماني كه هميشه رخ نمي داد"،"شب روز اول و صبح روز هفتم" ،"كبوتر سفيد كنار آينه "اشاره كرد .